Yıllarca bizi korkuttukları bir konudan bahsetmek istiyorum. Jaws¹ filmi veya Megalodon² filmi gibi içerikler sayesinde hep onlardan korktuk. Sanki denizdeyken bir anda bir tanesi gelip bizi yiyecek gibi hissettik. Aslına bunun olma olasılığı bazı araştırmalara göre küresel ölçeğe bakıldığında 28 milyonda bir ila 3.75 milyonda birdir.³ Yani yıldırım çarpma olasılığı olan 600 binde birden⁴ bile daha düşüktür. Kısaca bizi köpek balıkları dışında öldürebilecek onlarca şey varken biz köpek balıklarına odaklanmış hâldeyiz.

Her sene denize girerken aklımıza gelen bu korkunç düşünce bizi köpek balıklarına karşı soğutmaktadır. Her yırtıcı gibi onlar da beslenmek zorundadır. Öyle ki birçok hayvandan daha faydalılardır⁵ ekosistemimize, onlar denizin arılarıdır. Birçok istilacı türün fazla üremesini engellerler.

Belki inanmazsınız ama onların beslenmesinde biz yokuz. Yani köpek balıklarının saldırısının genel sebepleri arasında dalgıçları fok balıklarına benzetmek, belirli yerlerde turist çekebilmek için beslenmeleri, ya da gerçekten açlıktan ölecek kadar çaresiz olmaları yatıyor. Genellikle bu saldırılar köpek balığının ısırdıktan sonra uzaklaşmasıyla sonuçlanıyor. Tabii ki 6 metreye kadar büyüyen bir hayvanın saldırısı ölüme sebep olma ihtimali taşıyor. Çünkü köpek balıkları burunlarıyla ve ağızlarıyla keşfediyorlar. Genellikle burunlarını değdirip karşılaştıkları şeyin bir av olup olmadığını anlamaya çalışıyorlar. Tabii kesin emin olamazlarsa ağızlarını da kullanıyorlar. Ama genellikle burunlarını değdirip gitme eğilimindedirler. Burunları gerçekten mucizevi bir şekilde hassastır.⁶ Bu sayede bölgede bir av varsa ve av yaralıysa çok kısa sürede onun kanının kokusunu alabilirler. Burunlarını sadece koku almak için kullanırlar. Solumak için yüzgeçlerini kullanırlar.

Türkiye’de yaşayan köpek balıklarının çoğu zararsızdır. Özellikle camgöz köpek balığı gereksiz yere korkulan bir türdür. Kocaman olmasına rağmen dişleri yoktur ve planktonla beslenir. Türkiye sularında tehlikeli türler çok nadirdir. Bir tek Akdeniz’de rastlamak mümkündür. Lakin Akdeniz’deki büyük beyazların bizim sularımıza girmesi bile düşük bir ihtimaldir. Akdeniz’deki büyük beyaz köpek balıklarının nesli tükenmektedir.

Dünya çapında birçok köpek balığının nesli tükenmekle karşı karşıyadır. Onların tehlikeli olduğunu söyleriz ama asıl tehlikeli olanın ne olduğunu söyleyelim: İnsanlar. İnsanlar olarak her yıl 100 milyon köpek balığını öldürüyoruz.⁷ Köpek balıklarını her yıl yüzgeçleri, dişleri, karaciğerlerindeki yağlar vb. sebeplerle öldürüyoruz.

Peki, köpek balıklarının tamamen nesli tükenirse neler olur? İlk başta denizlerdeki ve okyanuslardaki tüm besin zincirleri çöker. Çünkü bazı türler fazla popülasyona sahip olacaktır. Bu da birçok deniz canlısının beslenmesini etkileyecektir. Sonrasında hastalık yayılacaktır. Çünkü hasta ve zayıf balıkları avlayacak olan köpek balıkları artık var olmayacaktır.⁸ Resifler yok olmaya başlayacaktır. Çünkü köpek balıkları, mercan ile beslenen türleri kontrol altında tutarlar. En son ise plankton ve alg gibi canlılar yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalacaktır ve bu da okyanusların deniz canlıları için yaşanamaz bir hâle gelmesine yol açacaktır. İnsanlığa olan etkisine bakarsak balıkçılık sektöründe çöküş olacaktır. Çünkü birçok canlı ya yok olacak ya da hasta olacaktır. Doğal afetler artacaktır çünkü okyanusların sağlığı bozulursa karbon döngüsü de bozulacaktır ve iklim değişikliğini tetikleyecektir. Bu da doğal afetlerin artmasına sebep olabilir.

Köpek balıklarının çoğu biz insanlar yüzünden nesillerinin tükenmesiyle karşı karşıyalar ve eğer bunu durdurmak için yollar aramazsak sonuç hepimiz için felaket olacak. Okyanuslarımızın yaşanabilir olmasını köpek balıklarına borçluyuz. Onlar doğamızın değeri anlaşılmamış koruyucularıdır. Birkaç milyonda bir olan bir ihtimalden korkup onları tehlikeye atmak yerine onları korumamız gerekir. Dünyamızın yaşanabilir olması için arılar kadar, ağaçlar kadar köpek balıklarına da ihtiyacımız var.

1. 1975 yılında yapılmış bir korku filmidir. ↩︎
2. 2018 yılında yapılmış bir korku filmidir. ↩︎
3. Ashwort, James. “Shark attacks fall to 28-year-low in 2024”, Natural History Museum, 13 Şubat 2025, İnternet ↩︎
4. “Yılıdırımdan Korunma Yöntemleri”, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, İnternet ↩︎
5. Whitehead, Kelly. “Why are sharks important?”, Save Our Seas Foundation, 11 Kasım 2020, İnternet ↩︎
6. Vıcıl, Oğuzhan. “Radar Burunlu Köpekbalıkları”, Tübitak, E-dergi ↩︎
7. del Prado Alanes, Matilde Nuñez. “How Many Sharks Are Killed Each Year?”, Sentient Media, 8 Şubat 2023, İnternet ↩︎
8. “What would happen if sharks went extinct?”, Planet Wild, 31 Temmuz 2024, İnternet ↩︎